Gazali'den Sorular 9 - 15.08.2026 ✔

Eûzübillâhü bineşşeytanurracim, Bismillahirrahmanirrahim, Eftali zikrfâlemennâhu, La-ha-halim, Selamun Aleyküm, Allah gecenizi hayırlı eylesin, ömrünüzü hayırlı eylesin, Cenab-ı Hak bütün ümmet-i Muhammed'in son nefesine kadar hakkı, hakkı, batılı, batıl bilenlerden eylesin, Hakkı hak bilip, hakkı yaşayan, tebliğ eden, hakkı haykıran, batılı batıl bilip, batıla karşı cihad eden kullarından eylesin

Nerede Müslümanlara zulmeden, nerede Müslümanların kanına, namusuna, şerefine, haysiyetine musallat olanlar var ise Cenab-ı Hak hepsini kahri perişan eylesin İsrail'i dağılsın, yerle yeksan eylesin Onların destekçilerini yerle yeksan eylesin ABD'yi ziyerle yeksan eylesin Müslümanlara zulmeden her ne kadar devlet var ise, kurum kuruluş var ise Cenab-ı Hak hepsini kahri perişan eylesin Müslümanları bir ve beraber eylesin Müslümanları birbirlerine yardımcı eylesin Müslümanları düşmanlarına karşı savaşma, cihad aşkı nasip eylesin

Müslümanlara Cenab-ı Hak şuur ihsan eylesin Kur'an ve sünneti seneye sımsıkı yapışmak nasip eylesin Amin Ecmayn Evet geçen haftadan kaldığımız yerden pasajdan devam ediyoruz veya paragraftan ne diyorsanız İngiliz Edimburg Üniversitesi'nde Arapça ve İslami Araştırmalar bölümü profesörlerinden Montgomery Ward, Gazali'nin Yunan bilimlerinden, felsefesinden gerçekte çok etkilendiğini belirtir Montgomery Ward, Müslüman adlı kitabında şöyle der Gazali hiç tereddüt etmeden Kur'an'i olanı kabul edip felsefi olanı reddeder

Gazali filozofların, harabinin de söylemiş olduğu gibi Kur'an'i kavramların, felsefenin daha soyut dilini anlamayan Sıradan kişiler için ileri sürülen sembolik kavramlar olduğunu söylemelerine bile razı olmazdı Parantez içerisinde VAT 2017 Sonuçta İbni Rüşd tartışmalarını entelektüel düzeyde kazanır Ama siyasal planda kaybeder Çünkü İslam dünyasının halifeleri, sultanları, kralları, padişahları, şeyhleri, emirleri, gazali'yi destekler Dolayısıyla Türk ve Müslüman ülkelerde din-devlet-toplum ilişkilerinin şekillenmesinde

Selçuklu devletinin bıraktığı tarihsel zemin, deneyim ve gelenek Osmanlı devleti ve kültürü üzerinden günümüze kadar ulaşır Evet, buradan inşallah devam edeceğiz Tabi burada söz konusu olan Mont Gomer'in Vat'ın tespiti Gazali, Faravi, İbni Rüşd ayırımı En önemlisi de entelektüel olarak İbni Rüşd Siyasal olarak da gazali kazandı tezini birbirinden ayırmayı düşündüm Çünkü bu Mont Gomer'in de kendince düşüncesi, bir tez O yüzden önce burada bir temel bir iddia var Bu temel iddiayı yorumlamak lazım

Bu ne? İşte Mont Gomer'in Vat'ın gazali yorumuyla alakalı Pasajdaki gazali hiç tereddüt etmeden Kur'ani olanı kabul edip Felsefi olanı reddeder Yani bu gazalinin düşüncesini açıklayan bu cümle Böyle alınırsa Hani bunu böyle bir klişe halinde aldın Bunu yayınladın, söyledin Bu normalde gazali'yi çok basite indirgedi Ve normalde basitleştirici bir söz Yani onlar açısından baktığımızda Yoksa gazali Kur'ani olanı alır kabul eder dediğinde Bir Müslümanın zaten bundan başka bir şey yapması mümkün değil Çünkü bir kimse iman ettiyse

Allah'ın kitabı olan, Kur'ani olan bir şeyi Alıp kabul etmesi gerekir Onu reddedemez Reddederse küfre düşmüş olur O yüzden gazali'nin Kur'ani olan bir şeyi Kabul etmesi kadar doğal bir şey olmaz Bugün normal şartlarda Böyle tırnak içerisinde söyleyeyim İslam dünyasında nereye giderseniz gidin Kur'ani olan bir şeyin Kabul edilmesi gerekir zaten Yaşayabilir, yaşayamaz, anlar, anlamaz Ama onu kabul eder İmanın gerektirdiği olan bir şeydir bu Ama normalde Tabi Gazali Felsefeyi reddetmezden önce Gazali felsefeyi reddetmezden önce

Felsefeyi çok ciddi araştıran bir kimse Yani bunu normalde Gazali'nin felsefe araştırması O günkü çağda, o günkü noktada, o günkü dairede Muhteşem bir şey Ve Gazali'nin felsefeyle olan Bu tip araştırması, bu tip bunun üzerinde Fazlaca bilgi sahibi olmasını Biz yine onun eserlerinden biliyoruz Çünkü Makasüdül felasefe adlı eserinde Filozofların görüşlerini sistematik biçimde ortaya koyar Gazali Yani normalde felsefeyi bu kadar ince eleyip sık dokunmamış olsa Felsefenin sistematiğini kendi eserinde orta yere koymaz Normalde bu eser yayınlandıktan sonra uzun bir süre

Normalde Gazali'nin değil Filozofların görüşlerini aktaran bir çalışma olarak değerlendirilmiş Yani onu Gazali'nin bir eseri olarak görmemiş O günkü entelektüel dünya Yani filozofların görüşlerini aktaran Gazali'nin dışında yazılmış bir kitap olarak bunu algılamış Gazali, Aristo veya diğer Avrupa, Yunan, Grek felsefesine Bu kadar hakim bir kimse Bununla alakalı derinlemesine bir bilgi sahibi Ve normalde ardından tehafetül felasefeyi yazar Bakın bu hani kitapların yazılış silsilesi de çok önemli Bunların tarihlerine baktığınızda bir silsile halinde

Önce makasüdül felasefe Makasüdül felasefede Normalde bütün felsefeyle alakalı Ne varsa sistematiğini ortaya koyuyor Buradan o hani bilhassa Aristo'nun, İbni Rüşt'ün, İbni Sina'nın Ben bu noktada ve Batı dünyasındaki entel, o günün entelektüel kesimi olarak görünen Bütün o çağdaşlarının veya kendi çağından öncekinlerin felsefesini ve felsefe dünyasını çok iyi araştırıp Onun sistematiğini ortaya koyan muhteşem bir kimse Ardından ne geliyor?

Ardından tehafetül felasefe geliyor Yani tehafetül felasefede zaten tabiri caizse Aristo felsefesini ve oradaki Grek, Yunan, Avrupa felsefesini tabiri caizse üzerine silindir gibi geçiyor Silindir gibi geçiyor Buna baktığımızda O zaman bir gazali kendince bir ilim yolu var İlim yolu Bu çok önemli bakın İslam dünyasında da bu çok önemli Bu sufilikte de çok önemli Bu ticarette de çok önemli Bu ne iş yaparsanız yapın Bu silsile çok önemli Yani gazaliden diyeceğiniz murlara mı geliyorsunuz?

Evet Bunu böyle kendinize bir distur olarak Bunu görün Bir mesele var Bir hadise var Bir iş var önünüzde Önce onu iyi öğrenin Onu iyi öğrenmek çok önemli Öğrendikten sonra Onu çözümleyin Bir şeyi öğrendin Öğrenmezsen çözümleyemezsin onu Burası çok önemli Önce öğreneceksin Öğrendikten sonra onu çözümleyeceksin Çözümledikten sonra İlimi olarak şüpheyle bakıp Ona eleştirel yaklaşacaksın Ama sen öğrenmezsen Çözümleyemezsen Ona eleştirel yaklaşamazsın o meseleye Bu kitap olabilir Bu kitap olabilir Bu olay olabilir Bu normalde herhangi bir bilgi olabilir

Bu herhangi bir ticaret olabilir Bu sosyal hayatla alakalı ilgili bir şey olabilir Kültür hayatla alakalı bir şey olabilir Burada bu fakirin tespiti Gazali önce Normalde felsefeyi öğreniyor önce Sonra felsefeyi çözümlüyor Çözümledikten sonra Tahafetül felasifeyi yazıyor Yani eleştiriyor Eleştirirken de sonuca ulaşıyor Sonuç ne?

Bazı meseleleri Reddetme noktasına geliyor Ama reddederken Elinde temel bilgiler var Reddederken İlmi bir şekilde reddediyor İlmi bir şekilde O zaman Hepimize ölçü Bu benim kendime ölçü olarak Ben bunu aldım Kendime aldığım ölçü ne? Birinci derecede öğrenmen lazım Ondan sonra Öğrendikten sonra Öğrendiğin meseleyi çözümlemen lazım Çözümledikten sonra İlmi bir eleştiri Koyma noktasına geleceksin Sonra reddiyenin yazı Yazacaksın ona Ama tırnak içerisinde söylüyorum Son 300 yıldır Veya son 200 yıldır İslam dünyasındaki

Ve hepimizdeki eksikliklerden Birileri şu Biz bir topluluğu öğrenmiyoruz O topluluğu çözümlemiyoruz Ondan sonra direkt reddediyoruz biz Bugünkü Türkiye'de Bütün sufilerin reddedildiği gibi Veya zikir ehlinin reddedildiği gibi Veya bütün cemaatlerin tarikatların Bir çuvala doldurulup Hepsinin reddedildiği gibi Veya belli kesimleri Bizim reddettiğimiz gibi Allah bizi affetsin O yüzden normalde Gazali Öğrenmeden Çözümlemeden Reddeden bir kimse değil Öğreniyor Çözümlüyor Çözümledikten sonra Nereleri reddedeceğini Tespit ediyor

Nereleri reddedeceğini Böyle olunca da Gazali Felsefeyi bilmeden Doğrudan reddeden Cahil bir kimse Konumuna koyarız Veyahut da bir kısım Tırnak içerisinde Kendisini din alimi olarak Gören kimselerin Felsefenin tamamını Reddetmesi gibi Olur ki bu cahilane bir şey olur Yani Reddedilecek Reddedeceğimiz noktaları Bizim tespit etmemiz lazım Veya bir kimseyi Veya bir kurumu Kuruluşu Veya bir topluluğu Veya bir Dini Veya milli bir akımı Önce bizim öğrenmemiz lazım Onu çözümlememiz lazım Ondan sonra reddedilecek Kısımlarını bulmamız lazım

Sonra bizim onu Reddetmemiz lazım O yüzden Yani Gazali Burada Felsefenin bazı yerlerini Reddederken Onları eleştirirken Filozofların Kullanmış olduğu mantık Ve kavramları çok iyi bildiğinden dolayı O noktada duruyor Yani o İncelemiş olduğu filozofun Mantığını çözümlemiş Yani Önce onu Aristo'yu Önce öğrenmiş Sonra çözümlemiş Sonra Aristo'nun Nerelerine itiraz edilecekse Onu koymuş Veya İbni Rüşd Direkt Aristo'yu almış İbni Rüşd'ün üzerinden Aristo'yu Okuma yapmış Onu öğrenmiş Ondan sonra Onu çözümlemiş Çözümlemiş Çözümledikten sonra

Ona reddiye yazmış E şimdi böyle olunca Gazali'yi Böyle tipik Felsefenin Tamamına karşı bir Din alimi gibi Göstermek Büyük haksızlık olur Allah bizi affetsin Ve en kritik nokta da Gazali'nin felsefeyi Tamamiyetle reddetmesi gibi Çünkü pasajda öyle bir İbare var Yani Gazali'nin felsefeyi Tamamıyla reddetmiyor Ne yazık ki Reddedilmesini istiyorlar Reddetmiyor ama Reddedilmesi gerekenleri Reddediyor O yüzden Normalde önceki Sohbetlerden Toparlayabilirseniz Hatırlayabilirseniz Ben de toparlayıp Hatırlamaya çalışıyorum

Baktığımızda Mesela Tehafetül felasifeye Baktığımızda Filozofları yönelttiği Eleştiriler Felsefenin Bütün alanına Değildir Bütün alanına Değil E siz şimdi Bütün alanına Reddetmemiş Reddedilecek Üç dört tane nokta var Onları reddetmiş E siz normalde Kalkıp da Gazali'yi Bütün felsefeyi Reddetti Derseniz Bu çok özür dilerim Profesör de olsanız Cahillik yapmış olursunuz Profesör de olsanız Siz Gazali'nin En önemli Bakasüdür Felasifesiyle Tahafetül felasifeyi İncelemediğinizi gösterir Ya da Üstün körü Okuyup geçmişsiniz

Okumuşsunuz Anlamamışsınız Çözümleyememişsiniz Onu Gazali'nin orada Neleri Ne reddettiğini Çözümleyememişsiniz Allah muhafaza eylesin O yüzden Gazali Bu noktada Felsefecilerin Matematik Ve aynı zamanda da Mantık konusundaki Tavırlarından Farklı düşünür İlla ki onlar gibi Düşünecek diye Bir kaide yok O yüzden Gazali'nin Mesela Matematikteki Bir hatanın Dini İçerisine Koyarsanız O hata Dinin İçerisinde de Yanlış anlaşılacaktır Veya Mantıktaki Bir hatayı Mantıktaki Bir hatayı Aristo'nun Mantığındaki Hatayı Alır Dinin

İçerisine Koyarsanız ki İbni Rüşd gibi İbni Sina Gibi O zaman Bu meselenin Siz Doğru noktasını Bulamazsınız Evet Kur'ani Bir tavır lazım Kur'an bellidir Sünnet-i seniye Bellidir Siz Müslümansınız Müslüman Mümin Ve siz Felsefecilerin Tutarsızlıklarını Tutarsızlıklarını Kabul ederseniz O zaman Din dışı Kalırsınız Gazali Bu noktada Mantık Anlayışını Evet Veya Matematik Anlayışını Mantık Anlayışını Çünkü Veya Veya Evren Alakalı Anlayışını Felsefecilerden Farklı Düşünür Farklı Düşünerekten O düşüncesini Ortaya Koyar Ama

Gazali Sonra O Otere Koyduğu Matematik ve Mantık Anlayışını Medreselere De Koyar Bu Medreselere Koymamazlık Etmez Öyle olunca Normalde Gazali Matematiği Felsefecilerin Matematiği Değil Veya Mantığı Yine Felsefecilerin Mantığı Değil İslam Kur'an Sünnet Dairesinde Bir Mantık Kur'an Sünnet Dairesinde Bir Matematik Sistematiği Geliştirir Bunu Medreselere Koyar Gazali Ve Normalde Gazali'nin Akıl Düşmanı Gibi Gösterilmesi Veyahut Sufilerin Akıl Düşmanı Gibi Gösterilmesi Bu Haddi Aşan Biraz Garazi Olanların Düşüncesidir Yani

Biz Aklı Vahyin Üstünde Tutmayız Biz Aklı Vahyi Ve Sünnet Seneyi Anlamada Kullanırız Biz Dini Anlamada Ve Dini Yaşamada Kullanırız Aklı Biz Aklımızı İlahlaştırıp Vahyin Üstünde Görmeyiz Buradaki Gazali'nin Duruşu Vahyi Üstün Tutması Aklı Aklı Vahyin Hizmetçisi Olarak Görmesi Ve Aklı Vahye Hizmetçi Etmesi Aklı Kur'an Ve Sünnete Hizmetçi Etmesi Matematiği Kur'an Ve Sünnete Hizmetçi Etmesi Mantığı Kur'an Ve Sünnete Hizmetçi Gazali Bu yüzden Eleştiriliyorsa Bu eleştiri Boş bir eleştiri Cahilane Bir eleştiri Ve o yüzden

Gazali Akıl düşmanı Değildir Tırnak içerisinde Söylüyorum Kendini bilen Hiçbir İslam Alimi Akıl Düşmanı Olamaz Yine Kendini bilen Tırnak içerisinde Doğru bir Sufilik Akıl düşmanı Olamaz Bizim Bizim düşman Düşman olduğumuz Akıl Vahyi Eleştirmeye Kalkan Vahye Şüpheyle Bakan Aklını Vahiyden Üstün Tutan Ahmaklarla Alakalıdır Bakın Aklını Vahiyden Üstün Tutan Ahmaklarla Alakalıdır Biz Onların Ahmaklığını Reddederiz Aklı Neden Reddedelim Yani O yüzden Aklı Kabul Eder Aklı Kabul Eder Gazali Ama Aklın Bugünkü Hani İnsanların

Şimdi Metafizik Olarak Gördükleri Hani Bizim Hal Veya Mana Olarak Nitelendirdiğimiz Yetkisini Kabul Etmez Gazali Orada Aklın Yetkisi Yoktur Orada Kalbi Akıl Çalışır Çünkü Orada Normal Aklın Yetisi Yoktur Siz Bugün Gitseniz Deseniz Biz Zikullah Halinde Ayrı Bir Perde Hazreti Peygamberi Görürüz Hazreti Peygamber Sallallahu Aleyhi Vesselam Le Konuşuruz Deseniz Diğer Bir Kimse Bunu Bilmeyen Bir Kimse Metafiziktir Bunu Reddeder Bunu Şeyhler De Reddeder Neden Böyle Bir Halleri Yok Çünkü Veya Desek Normalde Akıl Rüya Tevilinde

Çamura Saplanmış Eşek Gibi Olur Sebep Rüya Tevili Manayla Alakalıdır Bu Kimle Mümkündür Bu Ancak Bir Şeyhin Manevi Olarak Eğitiminden Öğretiminden Geçmiş Bir Kimse Bunu Tevil Edebilir Yani Düşünebiliyor Musunuz Bunu Küçümsemek İçin Veya Kendimi Yüceltmek İçin Söylemiyorum Realite Realite Var Koskoca Abdullah Gürmüz Efendinin Dergahında Rüya Ve Hal Yorumu Bir Tek Bu Fakirde Vardı Başka Hiç Kimse Yoktu Çünkü Manevidir Yani Metafizik Alakalıdır Yani Kalbi Akılla Alakalıdır Normal Akılla Alakalı Değildir Veya Zikrullahta

Görülen Haller Zikrullahta Görülen Haller Normal Akılla Alakalı Değildir Kalbi Akılla Alakalıdır Kalbin Çalışmasıyla Alakalıdır Şimdi Şeyhim Deyen İcazetli Olan Şeyhlerin Yüzde Doksan Dokuz Nokta Dokuz Unun Haberi Yok Bunlardan Bakın Çok Büyük Bir Rakam Söylüyorum Yüzde Doksan Dokuz Nokta Dokuz Unun Haberi Yok Bunlardan Gazali Orada Aklı Durdurur Der ki Ey Akıl Sen Bu Mana Aleminden Bir Bilgi Alamazsın Mana Alemi Özel Bir Alandır Sen Burada Kendi Kendine Yetkiliymişin Gibi Etkiliymişin Gibi Laf Konuşma Haddini Bil

Der Çünkü Burası Mana ile Alakalıdır Burası Neyle Alakalıdır Kalple Alakalıdır Burası Neyle Alakalıdır Tabiri Caizse Rüya Dedimiz Hadiselerle Alakalıdır Burası Neyle Alakalıdır Kur'an'ın Bir Lafzi Tefsiri Vardır Bir Kalbi Tefsiri Vardır İki Manası Vardır Kur'an Ve Sünneti Senin Hadislerin Ve Ayetlerin İki Manası Vardır Bir Zahir Manası Vardır Bir Batın Manası Vardır O Zaman Akıl Batın Manasında Hüküm Süremez Gazali'nin Burada Demek İstediği Durduğu Nokta Burasıdır E Tabi Manadan Haberi Olmayan Tırnak İçerisinde Prof

Dr Ne Bileyim İşte Şeyh Mürşid Adına Ne Derseniz Deyin Manadan Haberi Olmayan Bunları Duyunca Bunları Reddetme Noktasına Geliyor Reddediyor Böyle Bir Şey Olmaz Diyor Böyle Bir Şey Olamaz Felsefeye Baktığınızda Felsefeciler Manayı Kabul Ediyorlar Felsefecilerin Mana Kabul Edişlerini Gazali Reddediyor Bugün Siz Sokrat'a İsteniz Sokrat Kalbi Sezgiyi Kabul Eder Ve Der ki Bu İlim Yoludur Der Bir Kimsenin Kalbine Sezgi Der Ya Onlar İlhamdır Onun Adı Sokrat Kabul Eder İlhamı Bakın Sokrat İlhamı Kabul Eder Ama Tırnak İçerisinde

Söylüyorum Koca Koca Profesörler İlhamı Kabul Etmezler Veyahut Koskoca Şeyhler İcadeti Var Kapı Gibi İlhamı Kabul Etmez Yani Manayı Tanımadıklarından Bilmediklerinden Kabul Etmez Bir Arkadaşın Birisi Beş Altı Yıl Oluyor Dedi ki Filanca Bana Şeyhlik Vermek İstiyor Dedi Bizden Ayrılma Bir Arkadaş Verebilir Dedim Siz Ne Diyorsunuz Dedi Bana Dedim ki Kardeş Sen Zikrullah Halakasında Bir Hal Görmüyorsun Halin Yok Sen Halakada Dedim Hazreti Peygamber Hazreti Pir Efendiler Şeyh Efendiler Onları Görmüyorsun Onlarla Bir Konuşman

Yok Onlarla Bir Fikir Alışverişi Bir Söz Alışverişi Yok Dedim Rüya Tevvil Yok Sen Nasıl Şeyhlik Yapacaksın Dedim Kaldı Sana Şeyhlik Verecek Olan Dedim Şeyh Değil Ben Kim Olduğunu O Zaman Bilmiyorum Telefon Açtı Bana Kaldı Ha Verebilir Sana Dedim Vermiş De Sonra Cafer Dedi Vermiş Ona Şeyhlik Dedi Ben Hayret Ettim Dedim Vermiş Demek Ki Halbuki Manadan Haberi Yok Manadan Haberi Olmayan Nasıl Şeyhlik Yapacak Gazali Burada Durduğu Nokta Bu Diyor Ki Felsefecilere Sezi Manadan Haberiniz Yok Siz Rüyadan Haberiniz Yok Mana

Rüyayla Alakalı E Haberin Yok Bunun Tevhili Yok Sen Görmüyorsun Zaten Sen Görmüyorsun Göreni Nasıl İdare Edeceksin Sen Görmüyorsun Göreni Nasıl İdare Edeceksin Gazali Durduğu Nokta Burası Allah Alem O Yüzden Normalde Gazali Burada Aklın Manadaki Hükmünü Reddeder Yani Bugünkü Dille Aklın Metafizikteki Hükmünü Reddeder Der ki Evet Akıl Metafizi Anlamak İçindir Metafiziye Hükmetmek İçin Değildir Mesela Rüya Rüya Görürsünüz Öyle Değil Mi Gece Uyudunuz Uyudunuzda Rüya Gördünüz Rüyayı Gören Kalple Alakalıdır Ve O

Rüya Bakın Nereye Hafızayı Alır Normal Beyindeki Hafızayı Alır Ve Akıl Bakın Akıl Onu Yorumlamakta Güçlük Çeker Sebep Bildiği Bir Alan Değil Öğrendiği Bir Alan Değil Onu Yorumlayamaz O Kimse Kendi Kendisine Yorumlamaya Çalışır Şu Manaya Mi Geldi Bu Manaya Mi Geldi Bütün Dervişlerde Yaşanır Bu Şimdi Tabi Ne Var Bir Ne Diyonuz Ona Yapay Zeka Yapay Zeka Yapay Yazıyor Yapay Zekaya Bazı Kardeşler Yapay Zekadan Cevabı Alıyor Sonra Bana Yazıyor Rüyamda Şöyle Gördüm Diyor Ben De Şu Şöyledir Bu Böyledir Yazıyorum Birisi Dayanamadı

Atladı Dedi ki Yapay Zekadan Bir Çıt Yukarıdasınız Efendim Dedi Ben De Yazdım Senin Şeyhin Yapay Zeka Mı Ne Yapma Ona Yazdım Yarın Öbür Gün Yapay Zekayı Şeyh Yapacaklar Zaten Adam Diyecek ki Şeyhe İhtiyaç Yok Neden Yapay Zeka Var Rüyamı Yazıyorum Tevhilini Alıyorum Zekullah Halakasında Gördüğünü Nasıl Yapay Zekadan Alacaksın Tevhilini Yapay Zeka Seni Tanımıyor Ki Ben Seni Tanıyorum Etki Altında Mı Rüya Gördün Bir Şeyi Çok İstedin Mı Rüya Gördün Ben Seni Tanıyorum Ben Neyi İsteyip Neyi İstemediğini De Biliyorum Senin

Senin Problemini De Biliyorum Biz Çok Hangimizin Problemini Rüyanın Geldisini Çıktısını Biliyor Biliyoruz Hamdolsun Şimdi O yüzden Yani Farabi ile Gazali'nin Arasında Büyük bir Çatışma Var Farabi de Felsefe Hakikatin Akli Olarak Hakikatin Akli Olarak Araştırılması Akli Olarak Hakikatin Üzerine Gidilmesidir Farabi de Felsefe Ve Farabi Dinle Felsefe Arasında Çok Kuvvetli Bir İlişki

Kurar Yani Normalde Çünkü Bu Mesela Farabi'nin İbni Rüşt'ün Kitapları O Yıllarda Hiç Böyle İncelenmeden Araştırılmadan Eleştirel Bir Noktada Bakılmadan İslam Dünyasına Yayılmıştır En Büyük Handikaplardan Birisi Budur Felsefi Bir Hakikat Felsefi Bir Hakikat Akli Ve Aynı Zamanda Somut Olmayan Soyut Bir Şey Olabilir Akli De Olabilir Din Bütün Hakikatleri

Kendisinde Cem Edip Toplayıp Onları Hikayelerle Örneklerle İnsanların Anlayabileceği Bir Dil İle İnsanlara Aktarır Mesela Siz Kur'an-ı Kerim'e Baktığınızda Kur'an-ı Kerim'de Geçmiş Peygamberlerin Hikayeleri Vardır Yani Bazıları Normalde Kur'an-ı Kerim'i İncitmek İncitmek Diyorum Hakaret Etmek Bir Çıt Üstü Red Etmek Onun Bir Çıt Üstü Noktasındalar İse Kur'an-ı Kerim İçin Şöyle Bunu Duyarsınız Kur'an-ı Kerim Geçmiş Peygamberlerden Menkübeler Anlatan Bir Menkübe Kitabıdır Duyarsınız Bunları Öyle Değil mi Kur'an Bir Menkübe

Kitabıdır Geçmiş Peygamberlerin Durumlarını Anlatır Size Yani Oradan Ne Anlıyorsunuz Ki Oysa Din Din Menkübelerle Bütün İnsanların Anlayabileceği Bir Dille Meseleleri Anlatır Sufiler İçin Bu Çok Önemlidir Sufiler İşin İçinden Çıkılamayacak Olan Normal Aklın Algılayamayacağı Şeyleri Meseleleri Olan Bir Olayla Bir Menkübeyle Anlatır Ki Kur'an'ın Tavrıdır Kur'an'ı Nedir Bu Mesela Bir Kimse Şeyhinin Üzerinden Geçen Bir Menkübeyi Anlatır Şeyhiyle Olan İlişkideki Bir Menkübeyi Anlatır Veya Şeyhinin Şeyhi Onun Şeyhi Onun

Şeyhi Yaşanmış Olan Bir Menkübeyle Olayı Anlatır Kur'an Da Aynı Şekilde Söyler Hani Der ya Sen Musa'dan Bahset Peygamberlerden De Bahset Ayet-i Kerime Vardır Neden Bahset Der Onların Başından Geçen Hadiseler Veyahut Bugün Böyle Küçümsemek İsteyenlerin Kullandığı Değil Hikayeler Değil Onlar Normalde Temsil Örnek Olarak İnsanlara Anlatır Din Anlaşılırdır Çünkü Felsefe Herşeyle Anlaşılır Değildir Ama Din Anlaşılır Herkes Kendi Bilgisi Kendi Kabınca Dini Anlar Ama Felsefeyi Anlamaz O yüzden Din Kendisinden Önce

Ve Kendisinden Sonra Gelecek Olan Bütün Hakikatları Kendi Nefsinde Toplamıştır Kur'an Ve Sünnet Kur'an Ve Sünnet Kendisinden Önce Ve Kendisinden Sonra Kıyamete Kadar Olmuş Ve Olacak Bütün Hakikatleri Din Noktasında Kendi Nefsinde Toplamıştır Yani Siz Oturursanız Sizden 500 Yıl Sonra Dinin Din Noktasında Bir Hakikatın Perdesini Görebilirsiniz Sizden 2000 Yıl Önce Hakikatin Bir Perdesini Görebilirsiniz Duyabilirsiniz Ona Vukuf Olabilirsiniz Ama Siz 5000 Yıl Önceki Yazılı Bir Felsefe Yok İse Onun Hakikatını Okuyaraktan

İnceleyerekten Vukufiyet Sağlayamazsınız Veya Sizden 1000 Yıl Sonra Gelecekte Olacak Olan Bir Hakikata Vukufiyet Sağlayamazsınız Sebep Sizin Öyle Bir Mana Aleminiz Yok Felsefeciler Onu Bulamazlar Yani Siz Aristo'ya Gittiğinizde Aristo'da 5000 Yıl Sonra Gelecek Olan Hakikati Bulamazsınız İbn-i Rüşt'e Gitseniz Siz Farabi'ye Gitseniz Farabi Kendisinden 500 Yıl Sonra Bir Hakikatin Perdesini Size Aktaramaz Ama Mana Noktasında Etkili Ve Yetkili Olan Bir Kimse Sizde 500 Sere Sonra Gelecek Olan Bir Hakikati Size Anlatabilir

O Hakikat Perdesini Koyabilir Sebep Onun Çünkü O İlmi Kalbidir Ve Pasajdaki Kur'an'i Kavramların Felsefenin Daha soyut Dilini Anlamayan Sıradan İnsanlar İçin Sembolik Kavramlar Olduğu İddiası Esasen Farabi Ve İbni Sina Çizgisindeki Felsefe Din Yorumuna Aittir Yani Normalde Gazali Burada Çok Önemli Tarihi Işık Tutacak Tarihi Işık Tutacak Bir Sınır Koyar Bu Sınır Nedir Ona Göre Filozof Yani Bir Filozof Bu Dini İfade Aslında Halkın Anlayacağı Sembolik Bir Anlatımdır Gerçek Hakikat Filozofun Metafizik Açıklamasıdır Diyemez

Gazali Bunu Der ki Yani Bir Filozof Bir Filozof Bu Dini İfade Aslında Halkın Anlayacağı Sembolik Bir Anlatımdır Gerçek Hakikat Filozofun Metafizik Açıklamasıdır Diyemez Çünkü Böyle Yapıldığında Vahyin Vahyin Doğası Vahyin Kaynağı Sınırları Ve Doğruluk Ölçütleri Ve Otoritesi Filozofun Aklına Bağlanmış Olur Burası Çok Önemli Gazali Gazali Y Göre Bir Filozof Gazali'ye Göre Bir Filozof Bu Dini İfade Aslında Halkın Anlayacağı Sembolik Bir Anlatımdır Gerçek Hakikat Filozofun Metafizik Açıklamasıdır

Diyemez Gazali Bu Sınırı Çizer Eğer Bu Sınır Çizilmezse Bu Sınır Çizilmezse Vahyin Doğası Vahyin Kaynağı Vahyin Sınırları Ve Doğruluk Ölçütleri Ve Vahyin Otoritesi Filozofun Aklına Bağlı Kalır Oysa Vahy Yaradılanların Aklına Bağlı Değildir Vahy Yaradılanların Aklının Üstündedir Bütün Akıllar Birleşse Vahy Vahy Yerişamaz O Yüzden Gazali Filozofa Bir Çizgi Çizer Der ki Hakikat Sen Değilsin Sen Ancak Hakikati Anlayabilirsin Eğer Senin

Aklını Biz İlahlaştırırsak O zaman Vahyin Doğası Kaynağı Vahyin Doğruluk Ölçütleri Ve Otoritesi Tartışılır Hale Gelir Oysa Vahyin Yani Kur'an'ın Otoritesi Tartışılamaz Kur'an'ın Doğası Tartışılamaz Kur'an'ın Kaynağı Tartışılamaz Neden Ancak Anlamaya Çalışırsın Veya Kur'an'ın Doğruluk Ölçütü Tartışılamaz Bugün Bunları Tartışmaya Çalışıyor Farabiciler İbn-i Rüştüler Bakın Bunlar Tartışmaya Açılırsa Orta yerde Din diye Bir şey Kalmaz Bugün Ne yazık ki Kendilerini Modern Dinci Modern Müslüman Modern İslammış Gibi Gösteren

Ham Yobazlar Bilgisizler Cahiller Vahyin Sınırlandırmaya Çalışıyorlar Ve Vahyin Otoritesi Üzerinde Tartışıyorlar Vahyin Otoritesi Ve Vahyin Kaynağıyla Alakalı Tartışıyorlar Bakın Eğer ki Biz Vahyin Kaynağını Tartışmaya Açarsak Vahyin Otoritesini Tartışmaya Açarsak Ve Bunu Normalde Kendince Doğru Bir Yolda Gittiğini Düşünürse Bu Felsefeciler Bu Aristocular Bu İbni Rüştücüler Bu Ferabicilere Yol Verilirse O Zaman Biz Vahyi Anladın Anlamadığımız Yerde Reddedeceğiz Aklımız Almadı Çünkü Böyle Bir Ayet Olamaz Diyeceğiz Hani

Elif La Mim Örnek Veriyorum Ya Söyle Bana Söyleyemezsin Neden Onu Tefsir Edemezsin Tefsir Edemeyince Ne yapacaksın Reddedeceksin Öyle mi Kısa Akıllı Reddedeceksin Öyle mi Aklını İlahlaştıran Ham Gerizekalı Evet Evet Yani Bir Peygamberin Başından Geçen Bir Vakai Dayı Anlamaktan Uzak Hani Çok Tartışılır Ya Hani Deniz Yarıldı Yok Öyle mi Yarıldı Yok Böyle mi Yarıldı Aklı Almadı Ya Cenab-ı Hak Denizi Yarıcak Ya O güç Kuvveti Yok Ya Allah'ın Haşa Yardı Ya Denizi Yardı Ne Yapacaksın Ve Normalde Kur'an-ı Kerim'de Metafizik

Bugünkü Anlamda Metafizik Olan Birçok Ayet Var Hatta Diyebiliriz Ki Hükümle Alakalı Ayetlerin Dışındaki Bütün Ayetler Metafiziktir Hepsi De Anlamayınca Redmedeceksiniz Ne Yapacaksınız Yakub'un Ağlamasını Nereye Koyacaksınız Yusuf'un Kuyuya Düşmesini Nereye Koyacaksınız Yusuf'u Kuyudan Çıkarıp Mısır'a Padişah Etmeyi Koyacaksınız Ve Yusuf'un Gömleğini Kendi Gömleğini Babasına Gönderdiğinde O gömleği Gözlerine Sürdüğünde Gözlerinin Görür Hale Geldiğini Nereye Koyacaksınız Aklınız Almadı Aklınız Almayınca Buna Bir Bahane

Ne Uyduracaksınız Yerine Bir Şey Uyduracaksın Senin Aklına Mı Bakacağım Ben Sen Benden Fazla M Akıllısın Veya İbrahim'in Ateşten Kurtulmasını Nasıl Akıllı Nasıl Açıklayacaksınız Ne Yaptı Hayali Bir Ateş Yakıldı İbrahim'i Ateşten Kurtardı Cenab-ı Hak Ateş İbrahim'i Yakmadı Gelin Akıllı Açıklayın Bunu İnsan Kendi Oğlunu Kurban Etmeye Götürür Mü Götürür Bunu Akıllı Açıkladı Bakalım Hepinizin Evladı Var Ve Evladınız Size Diyecek Ki Daha Küçücük Baba Emrolunduğun İşi Yap Beni Allah'a Teslim Olanlardan Göreceksin Hadi Bunu

Akıllı Açıkla Açıklayamazsın Açıklayamazsın İsmail Aleyhisselam Diyor Ki Emrolunduğunu Yap Babacığım Beni Allah'a Teslim Olanlardan Göreceksin Ne Yapacağız Şimdi Bunu Akıllı Yorumlamak Mümkün Mü Hadi Alın Çocuğunuzu Çocuğunuzda Kurban Edilmeye Gidiyor Olsun Biliyor Olsun Çocuğunuz Ölüme Gittiğini Biliyor Olsun Çocuğunuz Sizin Metafizik Namaz Kıldıramıyoruz Çocuklarımıza Elinden Tutmuş Götürüyor Hacer Arkada Bir Anne

Düşünün Bir Anne Düşünün Tek Başına Beytullah'ın Bulunduğu Yerde Kalmış Daha o Zaman Kabe De Yok Yeni Doğmuş Çocuğuyla Hayat Mücadelesi Vermiş Ve Oğlunu Berli Bir Yaşa Getirmiş Berli Bir Yaşa Getirdikten Sonra Babası İbrahim Çıka Geliyor Devamlı Onları Ziyarete Geliyordu Çıka Geliyor Oğlunu Senin Kendi Ellerinle Yetiştirdiğin Oğlunu Kurban Etmeye Götürüyor Hadi Bunun Birisi Akıllı Açıklasın Evet Gazali'nin Burada Durmuş Olduğu Nokta Vahyin Kaynağını Vahyin Otoritesini Vahyin Doğasını Tartıştırmıyor Gazali'yi O yüzden

Sevmiyorlar Yoksa Herkes Kendi Aklınca Bir şey Yapacak Kim Kimin Aklının Peşinden Gidecek Belli Değil Evet Allah Muhafaza Eylesin Burası Gazali için Çok Önemli Benim İçin De Çok Önemli Kendini Bilen İslam Alimleri İçin De Çok Önemli Burası Çok Önemli Ve Gazali Felsefecilerin Bu Noktada Vahyi Kendi Metafizik Anlayışlarına Göre Yorumlamasına Karşı Yani Kur'an ve Sünneti Geride Bırakacak Diyecek ki Ben bunu Böyle Anladım Allah Muhafaza Eylesin O Yüzden Hani Burası Aslında Burayı Çok Açmayı Düşündüm Hani Buraya Biraz Daha

Hakkınızı Helal Edin Hani Derinleştireyim İstedim Felsefecilerden Örnekler Getirerekten Ama İşin Merkezini Kaçıracağız O Yüzden Burası Daha Aslında Derinlemesine İncelenmesi Gereken Bir Yer Burası Çünkü Bugün De Felsefe Kaynaklı İslam Dünyasında Bir Kısım Proflar Bunu Yapmaya Çalışıyorlar Gazali'nin Bu Noktada Kavgası Yani Felsefecilerle Olan Kavgası Akıl mı Vahiy mi Değil Böyle Bir Zaten Tartışmaya Böyle Bir Kavgaya Girmenin Bir Anlamı Yok O Yüzden Akıl mı Kur'an mı Gazali Bu

Noktada Böyle Bakılırsa Böyle Bir Açıdan Bakılırsa Yanlış Anlaşılır Doğru Anlaşılmaz Hani İşte Bakacağız Şimdi Akıl mı Kur'an mı Yok Böyle Bir şey Yok Veya Akıl mı Vahiy mi Böyle Bir şey Yok Yani Gazali Aklı Reddeden Bir Kimse Değil Gazali Normalde Aklıyla Kur'an'ı Reddeden Bir Kimse De Değil Böyle Olunca Yanlış Ama Gazali Çünkü Aklı Çok İyi Kullanan Enteresan İnsanlardan Birisi Aklı Çok İyi Kullanıyor Mantığı Çok İyi Kullanıyor Matematiği Çok İyi Kullanıyor Çok İyi Kullanıyor Üst Seviyede Bir Aklı Ve Mantığı Ve Matematiği

Kullanması Var Gazali Aynı Zamanda Hani Baktığımızda Eserlerinde Felsefik Kavramları Kullanıyor Onları Reddetmiyor Lazım Olanı Kullanıyor Veyahut Doğru Olanı Kullanıyor Mesela Gazali Kelamda Çok İyi Kelamı Kullanıyor Gazalinin Veyahut Gazali Çerçevesinde Gazali Çizgisinde Düşünenlerin Bence Asıl Kaygıları Veya Soruları Şu Olabilir Akıl Dediğimiz Olgu Hangi Alanda Kesin Bize Bilgi Verebilir

Hangi Noktada Sınıra Ulaşır Durması Gereken Nokta Neresidir Allah Afiyet olsun Bu fakirin Durduğu Yer Burasıdır Benim Aklım Mevcut Aklım Mustafa Özbağ'ın Mevcut Aklı Hangi Noktada Kesin Bilgi Verebilir Veya Ben Mevcut Aklımla Hangi Kesin Bilgiye Ulaşabilirim Bu Bir İkincisi Benim Bu Aklımın Sınırı Nedir Aklımın Sınırı Nedir Gazali Aslında Bu Soruyu Soruyor Ve Bu Soruya Cevap Arıyor Kendince Ve Bu Sorunun Cevabını Buluyor Diyor ki Bunun Sınırı Vahiydir Kesin Bilgi

Ancak Vahiy ile Mümkündür Aklıyla Ve Gazali'nin Bu Noktada Bilgi Dayanı Bilgi Otoritesi Bilgi Kaynağı Böylece Oluşuyor Bakın Oluşmasının Yani Bilgi Kaynağı Bilgin Doğası Bilginin Otoritesi Yani Bu Noktada Öyle Olunca Onun Bir Doğası Kaynağı Ölçüsü Sınırı Akılla Alakalı Bunların Hepsinin De Önemli Bir Yer Tutuyor O Yüzden Akıl Önemli Gazali İçin Önemli Bizim Standartımızdaki Sufilikte De Akıl Önemli Ama Akıl Mutlak Otorite Değil

Bu Sınırı Koyalım Aklı Mutlak Otorite Olarak Koyarsak Dini Dini Olarak Ayağımız Yere Basmaz Vahiy İse Vahiy Hem Zahirde Hem Batında Ölçüdür Otoritedir Dayanığı Ve Kaynağı Tartışılamaz Bunun altını Tekrar Çizeyim Vahiy Doğası Kaynağı Doğası Kaynağı Otoritesi Ve Doğruluğu Tartışılamaz O yüzden Akıl Vahyin Önünde Mutlak Otorite Değildir Gazali'den Anladığım

Bu Gazali Aklı Mutlak Otorite Olarak Görmemiş Oysa Aristo İbni Rüşt Farabi Gibi İbni Sina Gibi Şahsiyetler Aklı Bize Otorite Gibi Koyuyorlar Bugün De Tırnak İçerisinde İslam Dünyasında Ve Türkiye'de Kendilerini Entellektüel Görenler Kendi Akıllarını Kendi Akıllarını Mutlak Otorite Olarak Görüyorlar Bilhassa Üniversite Çevresinde İlahiyat Çevresinde Bu Hastalığa Tutulan Çok İnsan Var Kızıyorlar Bana Ben Böyle Söyleyince Vahyin Üstünde Değil Sizin Sizin Akıllarınız İsterseniz Ordunovüs Profesör Olun Siz Vahyin Üstünde

Değilsiniz Bir Peygamber Dahi Peygamberler Dahi Adem'den Muhammed Mustafa'ya Kadar Otoriteleri Vahyin Üstünde Değilse Sizin De Otoriteniz Vahyin Üstünde Değildir Sizin Aklınız Vahyin Otoritesinin Üstüne Çıktığını İddia Ederseniz O Akıl Necasettir O Akıl Çöktür O Akıl Akılsızdır O Akıl Salaktır Başka Bir şey Değildir Çünkü O Akıl Küfür Aklıdır Başka Bir şey Değildir Küfür Ehli De Salam Manyak Akılsızın Tekidir Başka Bir şey Değildir O Zaman O Aklı Benim Kabul Etmem Benim Dinim İmanım İçerisinde Mümkün Değildir Mümkün

Değildir Akıl Ancak Vahyi Anlama Vahyi Yaşama Vahyi Özümlemede Geçerli Bir şeydir Vahyin Üzerindeki Otorite Değildir Akıl Vahyin Üzerinde Değildir Akıl Hz. Muhammed Mustafa'nın Koyduğu Ölçünün Üzerinde Değildir Eğer Bir kimse Hz. Muhammed Mustafa'nın Koyduğu Ölçünün Üzerinde Bir ölçü Koyuyorsa Kendisini Peygamber İlan Etmiştir O Gizliden Evet Hani Var ya Bazıları Kur'an'ı Kendi Akıllarına Göre Yorumluyorlar Sana Soruyorlar Ne Tasattuk Edeceksiniz İhtiyacınızdan Fazlasını Kırta Bir Değil Yani Zekatla Alakalı Ya Hepsini Aa Nereden Çıkardın Bunu sen Kur'an'dan Hazreti Peygamberden İyi mi Biliyorsun Kur'an'ı Uygulamasını Ondan İyi mi Biliyorsun Senin Aklın Ondan Üstün Mü Sen Bir Peygamber Misin Nesin Sen Dur Kardeş Yavaş Gel Ağır Gel Seri Serin

Gel Kolunu Bacağını Kırıverirler Senin Kafanı Gözünü Yarıverirler Senin Meydanı Boş Bulma Meydan Dolu Allah Muhafaza Eylesin O yüzden Burada Normalde Eğer Biz Aklı Hem Manada Hem De Maddede Otorite Son Otorite Olarak Görürsek Bizim İmanımız İmanımız Kalmaz Hiçbir Şeyimiz Kalmaz Otorite Vahiydir Otorite Allah Resulü Sallallahu Aleyhi Vesselam Hazretleri Size İki şey Bırakıyorum Kim Bunlara Sımsık Yapıştırsa Asla Sapıtmaz Birisi Allah'ın Kitabı Kur'an'dır Birisi Benim Sünneti Seniyemdir Biris Bir Hadiste Birisi Allah'ın

Kitabı Kur'an'dır Diğeri De Ehli Beytimdir Ehli Beytim Git Kendine Ehli Beytten Bir Üstat Bul Git Kendine Ehli Beytten Bir Alim Bul Git Kendine Ehli Beytten Bir Mürşid Bul Git Ehli Beytten Kendine Bir Veli Bul Dizinin Dibinde Otur Peygamber İtaat Et Allah'a İtaat Edin Resulüne İtaat Edin ki Kurtuluşa Eresiniz Kim Allah Ve Resulüne İtaat Edersi Kurtuluşa Erer Resulüne İtaat Et Git Bir Ehli Beyt Bir Mürşid Kamil Bul Onun Dizin Dibine Otur Hadiste Sabit Ancak Ehli Beyt Olan Mürşid Kamillerin Hal Perdeleri Açıktır Rüya

Perdeleri Açıktır Kalp Perdeleri Açıktır Sen Ehli Beyt Bir Mürşid Kamil Bulmazsan Kör Gelir Kör Gidersin Kör Gelir Kör Gidersin Hadis Şerif Sabit Sabit İki şey bıraktım Birisi Allah'ın Kitabı Kur'an İkincisi Ehli Beytimdir Git Silsile-i Meşahide Ehli Beyt'e Ulaşanı Bul Git Durma Durma Senin Kurtuluşun Orada Başka Bir Yerde Değil Manadan Haberi Olmayan Aha Bu Direkten Farkı Yoktur Bu Direk Ki Burada Zikrullah Oluyor Sema Oluyor Ondan Daha Hayırlı Şu Gördüğünüz Direk Manadan Haberi

Olmayan Şeyhlerden Daha Manalı Neden Burada Hal Gören Var Burada Zikrullah Alakasında Hazreti Muhammed Mustafa Tecelli Etmiş Pir Efendiler Tecelli Etmiş Bu Ağaç Görüyor Sen Görmüyorsun Kendine De Bak O Zaman Sakın Aklı Vahyin Üstünde Tutma Gazali Savaşı Budu Gazali Savaşı Budu O Gün İçin Farabi İbni Sinası İbni Rüştü Aklı Vahyin Üstünde Tutuyorlardı Bugün De O Südü Bozuklar O Kanı Bozuklar O Cinsi Bozuklar Var Onlar Da Aklı Vahyin Üstünde Tutmaya Çalışıyorlar İbni Rüşt Gazali'ye Cevap Veriyor Tehafütül Tehafüttür Gazali'ye

Cevap Veriyor İbni Rüşt Felsefecilerin Arasında Meşhurdur Bu Dersin Ki Felasifeye Kimse Cevap Veremedi İbni Rüşt Verdi Derler Bana Da Söylüyorlar Ya Evet İbni Rüşt'e İtiraz Etmiş Gazali Gazali İbni Rüşt İbni Gazali'ye Özür Lerim Rüşt İbni Gazali'ye Şeye İbni Rüşt Gazali'ye İtiraz Etmiş Ve Gazali'ye İtiraz Etteninde De İşte Tehafütü Tehafüttür Kitabını Yazmış Gazali Bu Filozofların Bazı Görüşlerini Eleştirirken Felsefi Sistemlerini

Yerden Yere Vurur Bazı Noktalarda Ve Bazı Neden Niçin Meselelerinde Gereğinden Fazla Böyle Bir Şüpheyle Ve Kuşkuyla Yaklaşır Rüşt İse O Kuşku Yoktur Rüşt Rüşt Böyle Genel Olarak Biraz Böyle Kurcalayınca Rüşt'e Göre Mevcut Akıl İle Vahyin Çelişmesi Mümkün Değildir Çelişmez Eğer Çelişki Varsa Rüşt'e Göre Çelişki Varsa Orta Yerde Bir Çelişki Varsa Doğru Yorumlamayla Doğru Yorumlama Yöntemiyle O Mesele Çözülür Ben Buna Baktığımda Hemen Böyle Aklı Durduruyorum Orada

Ateş İbrahim'i Yakmadı Bana Doğru Yorumu Söyle Rüşt İbn-i Rüşt'e Bunu Soruyor Ateşin Bir Kimseyi Yakmamasını Yakmamasını Nedensellik Niçinsellik Noktasında Akıl Noktasında Bana Anlat Ateş Nasıl Yakmaz Hatta Bir Gün Öyle Tartışırken Beni Yakmadı Dedim Yaşanmışlık Var Nasıl Yakmadı Yakmadı Dedim Ben Metal İşlerinde Okudum Dedim Demiri Nasıl Isıtmasını Bilirim Kendim Isıttım Dedim Demiri Isıttım Sapsarı Oldu Kırmızıdan Sarılaya Geçti

Bildiğiniz Tüpün Üstünde Isıtıyor Ateş Burhan Olacak Rufayilerde Vardır Ateş Burhanı Şiş Burhanı Rufayi İcazeti Alanlar Dikkat edin Kendinize Bir gün Birisi Elinize Şişi Verir Rufayi Sana Ne Bir Şiş Şurda Rufayi İcazeti Alanlar Bir gün Gelir Birisi Sana Verir Yanan Laleyi Hadi Yala Bunu Der Yala Da Göreyim Seni Anlatıyorum Akılperestlere Beni Yakmadı Diyorum Nasıl Yakmadı Dedi Dedim Ben Kızdırdım Demiri Verdim Dedim Başkasına Verecek Diye Bir de Bana Ne Dedi Sen Yala Lan Dedi Bana Allah Rahmet Elesin Sivaslı Hale

Abi Hiç İtiraz Yok Bende Bir de Gözümün Önünde Çok özür dilerim Hepinizden Böyle Tükürüğünle Avucun İçin Tükürdü Puff Yaptı Demiri Bir vurdu Coz Yaptı Biz Onu Biliyoruz Metal İşlerinde Okuyoruz Ya Biz Biz Demiri Kızdırırdık Ondan Sonra Örsün Üzerine Bir Damla Su Koyarız Demirle Beraber Çekişle Beraber Bir Vururuz Patlar Su Veyahut Kızgın Demir Suya Batırırsınız Coz Yapmaz Tükürdü Puff Yaptı Bir vurdu Coz Yaptı Allah Biliyor İçimdekini Gönlüm Zerrece Titremedi Esma Ama Kopmuş Ben de Ortadayım Hay Allah Öyle Esma Çekiyoruz

Duvarlar Sallanıyor Bildiğiniz Ev Sallanıyor Sallanıyor Ortalık Aldım Dilime Hay Esma Hay Allah Vurdum Coz Yaptı Dilim Dilimdeki Tüylerin Kokusu Genizime Geldi Tüyler Yandı Dil Yanmı Kolay İmtihan Değildir O Başladım Coz Cuz Coz Cuz Dilimde Soğuttum Demir Bunu Keramet Anlatmak İçinde Anlatmıyorum Aklın Durduğu Yer Bana Dedim Bunu Akılla Açıklayabilir Misiniz Dedim Bunu Bana

Akılla Açıklayın Bana Akılla Açıklayın Yanan Soba Var Kıpkırmızı Kucaklayıp Yan Tarafı Götür Buzdaha Beni Yan Tarafına Emredersiniz Efendim Al Götür Yanan Sobayı Cahir Cahir Yanıyor Al Götür Hadi Var mı Akılla Alakalı Bunda Kaplıcanın En Ana Kaynağına Gitmişiz Parmağını Burayı Neden Ayıttırdı Ki Akıl Sorgulatıyor Şeyhi de Sorgulatıyor Akıl Hiçbirisi de Soyunamıyor Komple Çıkardım Altımda Aşama var Aşamayı Geydim Mustafa Efendi Buyurun Efendim Hazır mısın Oğlum Hazırım Efendim Maşallah Gir Oğlum Destur Bismillah

Cumhur Lopattım Kendim İçine Tabiri Caizse Öyle Kaldım Kolumu Oynatıyorum Yanıyor Kolum Kaldım Mustafa Özbağ Allah'ı zikret Hiçbir tarafını oynatma Böyle Başladım Tevhid çekmeye İçimden Böyle Şeyh Efendi Tanımlar Bilirler Böyle Geldi İçerisi böyle Buhar Böyle Geldi Selamun Aleyküm Dedi Aleyküm Selam Nasıl Dedi İçerisi Çok Güzel Efendim Maşallah Dedi Lop O da girdi İçeri Hüseyin Akabilir Küçücük O havuzda İçeride İki Kişi Diğerleri Dışarıda Biz Konuşuyoruz Onlar Bizim Konuştuğumuzu Duymuyor Biz Onları Duyuyoruz Dedi ki

Depreşmiyorsun Değil mi Nefşe Dili Yok Efendim Dedim Depreşirsen Yanan Dedi Diyemedim Bir Depreştim Yandım Dedi Depreşirsen Yanan Dedi Allah Razı Olsun Efendim E tabi Bu işin Böyle Şeyleri Böyle Böyle Ne kadar Bu bilgisayar Kadar Böyle Mesafemiz Uzak Değiliz Böyle Dedim Mustafa Özbağ Nerelerde Ne yaşıyorsun Dedim Ne düşünüyorsun Dedim Benim Nefsim Dedim Çok kabargın Dedim Benim ağzıma Bir tükür Dedim Şu nefsimden Dedim Bir Nefes alayım Aç bakayım Ağzını Dedi Açtım Şimdi Akılla Alakalı Mı Bu Yaptı Allah Razı

Olsun Efendim Şu Nefsimin Dedim Bana Olan Oyunlarından Kurtulamıyorum Efendim Kim Kurtulmuş Oğlum Dedim Başka Mahrem Konular Girdi İşin İçerisine O Mahrem Konuları Anlatmaya Başladı Ben İçimden İlk Önce Diyorum Ki Hani Bu Mahrem Meseleleri Orada Duranlar Duyacak Diyorum Kendi Kendime Sonra Diyorum Ki Koca Mürşidi Kamil Diyorum Yani O konuşurken Bunları Düşünmen Hata Yanlış Diyorum Mustafa Özbağ Gene Nefsine Uydun Diyorum Ben Saldık Yakamızı Birbirimize Saldık Konuştuk Dinledim Konuştuk Dinledim Anlattık Dinledim Hiç

Şey Bunlar Şimdi Anlamazlar Bizim Burada Ne Yaptığımız Dedi Hadi Çıkalım Artık Emredersiniz Efendim Hadi sen Çık Önce Emredersiniz Efendim Çıktım Kendimce Diyorum ki Hani Acaba Tenimde Bir Değişiklik Olacak mı Çıkınca Akıl Ya O O De Çıktı Tabi Bizim Vazife Ben Hemen Onu Böyle İşte Bir Soğuk Su Kuruladık Filen Böyle Geyindirdik Ondan Sonra Ama Ben Ondan Önce O Geyinirken Son Gömleğinin Düğmelerini İlikliyor Ya O Gömleğinin Beş Tane Altı Tanesinin Düğmesini İlikleyince Kadar Sen Komple Geyineceksin Hamdolsun Cenab-ı Hakk'a

Biz Üstadımıza Öyle Hizmet Ederdik Bak O Son Gömleğini Geydiririm Onun O Gömleğini Düğmelerini İlikleyince Kadar Ben Bitiririm Döner Hazır mısın Mustafa Efendi Hazırım Efendim Hazırım Hala Çıkalım Şimdi Hüseyin Aga Masaj Yapardı Götürüldük Biz Onu Burada Ondan Sonra Hüseyin Aga Masaj Yapar Yapar Eder Çatar Onun Yanında Keyif Etmeye Gitmiyorsun Şeyhin Yanında Keyif Edilmez Şeyhin Yanında Boş Konuşulmaz Öyle Muhabbet Edilmez Öyle Dedim Efendim Biraz Uzanın Derim Ben Uzanır Sarar Sarmalarız Onu Bana Der Hadi

Sen de Yıkan Çık Sen de Yıkan Hatta Hüseyin Aga Der ki Hüseyin Aga Abine Bir Masaj Yap Ben Sözü Yerde Kalmasın Diye Kolumu Molumu Eller Tamam Hüseyin Aga Yaptığın Yeter Derim Ben Neden Çıkacağım Çünkü Hemen Hazır Olur Diyecek Mustafa Efendim Tamam mısın Tamam mı Efendim Şimdi Bana Akıl Olarak Anlat O su Nasıl Yakmaz İnsanı Akıl Olarak Anlat Şimdi O ateş Adımın Dilini Nasıl Yakmaz Akıl Olarak Anlat Bunu Bana Akıl Olarak Bunu Anlat Akıl Burada Normalde Anlamıyor Evet Normalde İbn Rüş Diyor ki Eğer Normalde Kur'an Kerim

Anlaşılmayan Bir Metafizik Bir şey Var ise Onu Akıl İle Yorumlarız Biz İyi ateşin Yakmadığını Akıl İle Yorumlamaya Çalışıyorlar Şimdi Nasıl Yorumlayacaksın Kardeşim Yorumladığın Anda Ben Sana Demiri Kızdıracağım Eline Vereceğim Yok O Ateş Nefsin Ateşiydi De Yok Nefsin Ateşinden Kurtulma Hatır Hatırdın Yara Hatır Otur Senin Aklın Bataklığa Saplanmış Eşek Gibi Çırpınıp Duruyor Allah Muhafaza Elesin İbn-i Rüşt Entelektüel Olarak Kazandı Siyasal Olarak Kaybetti Bu Özür Dilerim Ama Bu Söz Böyle Hem Çok İddialı Hem Çok Çarpıcı

Ama O Kadar Da Tutarsız Söylemeden Geçemeyeceğim Tutarsız Ki Tutarsız E Sebep Avrupa İbn-i Rüşt'ün Aristoteles Etkisinde Kalmış Olan Felsefesini Kabul Eder Göklere Çıkarır Avrupa Avrupa O Toteles'in Komple Her Şeyini Alıp Sistemleştiren İbn-i Rüşt'ü Zirve Yaptırır Ve Avrupa Daki Düşünce Sisteminin Üzerinde Olağanüstü Bir Etkisi Vardır İbn-i Rüşt'ün Ve Avrupa Daki Böyle Kendilerince

Düşünce Emeği Düşünmeye Emek Sarf Etten Böyle Felsefecilerin Temeline Baktığınızda İbn-i Rüşt Onun Temeline Baktığınızda Aristot Çıkacaktır Aristoteles'i Yorumlayan İbn-i Rüşt Avrupa Arenasında Akışlanır Hem Böyle Hızlı Hızlı Bir Şekle Alkışlanır Tabi İslam Dünyasında Kendisini Alkışa Satan Bir Kısım İbn-i Rüşt'cüler Vardır Onlar da İbn-i Rüşt'ü Kendilerini Ölçelip Onlar da Alkışlanır Çok Önemli Bir Şey Söylediler Çünkü Vahye Tabi Olmak Vahye Tabi Olmak İslam Dünyasında Gericilik Akıl Dışılık Yobazlık Vahye Tabi Olmak

Klasik İslamcı Bunlar Bunlardan Ayır Gelmez Siz Dirgen Sakallısınız Cübbeyle Sarıklı Bu İşler Olmaz Siz Akılsızsınız Aklı Kabul Etmiyorsunuz Filan Fişman İşte Sufiler İçin Bir Lokma Bir Hırka Bunlar Ne Anlayacaklar Şu Sohbeti Daya Algılayamazlar Nasıl Mustafa Özbağ'dan Bu Sohbet Çıkardı Der Eleştirirler Evet Neden Biz Çünkü Sufi Kaynaklıyız Biz Çünkü Kur'an Sünnet Kaynaklıyız Kur'an Sünnet Kaynaklı Tırnak İçerisinde Sufi İddiaları Olan Veya Düşüncesi Olan Mustafa Özbağ'dan Böyle Bir Gazali Sohbeti Çıkmaması Lazım Yani

Nereden Araştırdı İbni Rüştü Buldu Farabi Buldu Karşılaştırdı Tartıştı Yavrum 30 yıl önce Yaptık Biz Onları Sen Daha Kısa Donla Dolaşıyordun Biz 30 yıl önce Tehafetili Okuyorduk Cenab-ı Hak Bahşetmiş Lütfetmiş Biz 30 yıl önce Mindalalı Okuyorduk Cenab-ı Hak Lütfetmiş İkram Etmiş Bu Bizim Kendi El Yordamımızla Yaptığımız Bir şey Değil Biz 30 yıl önce İhya Okuyorduk Sen Daha o zaman Kısa Donla Dolaşıyordun Evet Böyle Biraz daha Hani Cevap vereyim Yani Öyle değil Dünya İbni Rüşt Avrupa'da

Meşhur Olurken Böyle Ve Avrupalılar Onu Ayakta Alkışlarken İslam Dünyasındaki Gazali'nin Etkisi Hala da Kırılamamıştır Ve Kırılmayacaktır Daha Evet İbni Rüşt Avrupa'da Felsefecilerin Arasında Meşhur oldu Ama İbni Rüşt'ün Ben onu Tutarsızlıkları Olarak Yorumlayacağım Hakkınızı Helal edin İbni Rüşt'ün Tutarsızlıkları Aristoteles Tutarsızlıkları İslam Dünyasında Bir yer Kabul etmedi Gazali'nin Etkisini Kıramadı Hala da Kırılmış Değil Yani İbni Rüşt'ün Kitabını Bilmez bile İslam Dünyasındaki İnsanlar Ve Gazali Gerçekten

İslam Dünyasında Belirli Bir Düşünce Sistemini Oturttu Onu Sistemleştirdi Onu Anlaşılır Hale Getirdi Ve İslam Dünyasındaki Entelektel Kesim Bunu Kabul etti Ve Bunu Özümsedi İbni Rüşt Bunu Kıramadı Bir türlü Hala da İbni Rüşt'çüler Türkiye'de de Var Tabiri caizse Patinaj çekiyorlar Kırmak için Yapamıyorlar Yani Tehafetül Felasifeye Doğru Bir cevap Veremiyorlar Tutmuyor Olmuyor Yani Denklem Kuracaksak Eğer İbni Rüşt'le Gazali Bu noktada O denklemin İçerisinde Gazali ile İbni Rüşt

Kıyaslanamaz Bile O yüzden Onu Kıyaslamaya Kalkarsak Gazali'ye Hakaret etmiş Oluruz Ve Gazali'yi Anlamadığımız Görülür Gazali'yi Okumadığımız Gazali'yi Öğrenemediğimiz Gazali'yi Bu noktada Anlamadığımız Ortaya da çıkar Bazılarının çıktığı gibi Tabi asıl Önemli mesele Nizam-ül Mülk Gazali Ve Medrese Çizgisi Tabi daha önce de Bunları çok konuştuk Şimdi tekrar böyle Hani geriye dönüp Bunları konuşmak istemiyorum Ama önümüze geliyor Sonuçta Nizam-ül Mülk Kendi zamanında Nizamiye Medreseleri Kurulmuş Gazali de Bağdat Nizamiye

Medresesinin Medresesinin Baş müderrisi Tabi Nizami Mülk Bunları kurarken Bölgesel Olarak Düşündüğümüzde Bir orada 3-4 bin Yıllık Bir Bugünkü Dille İran Geçmiş Dille Pers İmparatorluğu Var 4-5 bin Yıllık Bir Türk Devlet Geliniği Var Nizam-ül Mülk Bu Mustafa Özbağ'ın Tezi Pers İmparatorluğu'yla Orta Asya'dan İtibaren Hani İngilizlerin Deyimiyle Orta Asya Asya'dan Gelen Türk Kavminin Geleneği Göreneği Töresi Örfü Devlet Anlayışını

Sentezlemiş Bir kimse Nizam-ül Mülk Devletçi Bir Adam Devletçi Bir Adam Devletin Geleceğini Düşünen Milletin Geleceğini Düşünen Bir Adam O Yüzden Devlet Medrese Ve Sünni Yol Üçünün Sentezlemiş Nizam-ül Mülk Bu Öyle Bir Sentez Ki Hem Selçuklu'ya Hem Osmanlı'ya Örnek Olmuş Bir Sentez Ve Başarılı Bir Sentez Başarısız Başarısız Değil Bu Sentez Yani Nizam-ül Mülk'ün Devlet Medrese Sünni Yol

Olarak Çizmiş Olduğu Bu Yol Bu Sentez Tarihten Almış Olduğu Ölçülerle Doğruluğu İspat Olmuş Hem Selçuklu'da Hem Osmanlı'da Bunu Tarihsel Olarak İncelediğimizde Bu Çok Önemli Bir Mesele Bakın Tarihsel Olarak İncelediğimizde Yani Devlet Nizamiye Medreseleri Ve Sünni Bilgi ve Yaşantı Bunu Sentezleyerekten Ve Aynı Zamanda Bu Senteze Kadim Türk Töre Gelenek Görenek Ve Kadim İran Devlet Geleneği Göreneği Bunu Bölgesel Olarak Sentezleyip Bölgesel Olarak Bölgede Geçerli Çünkü Bu Bunu Avrupa'da Yapabilirsin Yapamazsın

Ayrı Bir Mesele Bunu Afrika'da Yapabilirsin Yapamazsın Ayrı Mesele Çünkü Irkların Kavimlerin Kendi Kültürleri Bakışları Açıları Ne Bileyim Sosyal Hayatları İlişkileri Dinle Olan İlişkileri Bunların Hepsi De Etkili Faktörler Ama Bu Bölgede Bu Bölgede Nizamül Mülk Bunu Çok İyi Sentezleyerekten Orta Yere Koymuş Ve Başarılı Olmuş Ama Bunu Normalde Nizamül Mülk Gazali Kullandı Gazali Bu Noktada Kendi Amaçları Uğruna İşte Onu İstismar Etti Diye Bakarsak O Zaman Basitleştirmiş Oluruz Doğru Olmaz Bu Devlet Medrese Sünni Bilgi

Bu Üçlü Denklemine Gazali Şıptaya Oturdu Gazali Bu Üçlü Denklemin İçerisinde En Uygun Tabiri Caizse Tahta Oturacak Bir Kimse Selçuklu Devleti Bir De Sünni Bir Kurumlaşmaya İhtiyacı Olan Bir Devlet Tarihi Perspektifte Baktığımızda Çünkü Bir Tarafta Fatimiler Batiniler Öbür Tarafta Bizans Kargaşa Karışıklık O Kargaşanın O Karışıklığın İçerisinde Selçuklu'nun Hem Devlet Otoritesi Hem Dini Otorite Noktasında Kurumsallaşmaya İhtiyacı Var Neden Kurumsallaşmaya İhtiyacı Var Türkler O Zamana Kadar Kurumsal Bir Devletleşme

Noktasında Biraz Dağınıklar Yani Her Padişah Vefat Ettiğinde Veyhatta Han Vefat Ettiğinde Oğulların Arasında Kavgalar Çıkıyor Yıllarca Birbirleriyle Savaşıyorlar Devlet Zayıflıyor Haydi Bir Oğul Hepsini Yeniyor Ondan Sonra 40-50 Yıl Neyse Ne Kadar Hükümran Sürüyor Sonra O da Ölüyor Ölünce Oğlanların Arasında Bir Daha Savaş Çıkıyor Fatih Kanun Namesi O Yüzden De Önemlidir Oradan Oraya Atlamış Olayım Ama Selçuklu'da Bir Devletin Kurumsallaşması Lazım Bütün Organlarıyla Bunda En Olgu Dindir Din Noktasında İslam'ın Sünni

Olarak Olgunlaşması Gerekir Halk Nezdinde Evet Nizamül Mülk Ve Gazali Bunda Çok Büyük Başarı Göstermişler Nizamül Mülk'ün Belki de Dini Fikri Olarak Çok Ağırlığı Olmaz Siyasi Fikri Olarak Çok Ağırlığı Var Ama Bunu Gazali'nin Dini Duruşu Bilgisi Yapılanması Da Eklenince Muhteşem Bir Üçlü Çıkıyor Orta Yara Devlet Medrese Ve Sünni Bilgi Bu Selçuklu'nun Ana Temeli Oluyor Gazali İncelemesinin Başından İtibaren Özellikle Üzerinde Durduğum Nokta Bu Zaten Benim Bu Üçlü Denklem Veya Üçlü Temel Tabi Gazali'nin Siyasi

Düşüncesi Dönemli Bu Denklemin İçerisinde O Direkt Körü Körüne Bir Nizamül Mülkçü Değildir Gazali Nasihatül Mülke Baktığımızda Veya İhyaya Baktığımızda Din Ve Devletin Birbirini Tamamladığı Bir Sentez Çıkar Orta Yara Ve Din Sultan İlişkisine Kabaca Çok Böyle İnce Eleyip Sık Dokamadan Bakınca Din Temeldir Gazali'de Sultan Veya Devlet Dinin Ve Dini Hayatın Koruyucusudur Ve Yaşanması İçin Hizmet Edendir Sultan Sultan Dinin Üzerinde

Bir Otorite Değildir Gazali'de Sultan İmam-ı Azam Düşüncesinde Dine Hizmet Ettiği Mütçe Meşrudur Dine Yani Kur'an Ve Sünnete Hizmet Etmiyorsa Hak Hak ve Adalet Noktasında Durmuyorsa Hakikat Noktasında Durmuyorsa Gazali'ye Görede Nizam-ül Mülke Görede Sultan Meşru Değildir Ayet-i kerime Allah'a itaat edin Resulüne itaat edin Sizden Olan Emir Sahiplerine İtaat edin Ayet Açıktır O zaman Allah'a itaat Resulüne itaat Sizden Olan Emir Sahiplerine İtaattır Ki Bu İtaatin Ölçüsüdür O zaman Sultan Veya Devlet Kur'an Ve Sünnete

Aykırı Bir şey Yapmadığı Mütçe Meşrudur Ama Kur'an Ve Sünnetin Dışına Çıktıysa Devlet Sultan Meşru Yetini Kaybeder İmam-ı Azam'ın da fetvası Bu İmam-ı Azamcılara Duyurulur Ama Nizam-ül Mülk'le Gazali arasında Din Devlet İlişkilerinde Çok fazla Bir Farklılık yoktur İnce Ayrıntılar Vardır Devamı Gibi O yüzden Görünür Belki de Ama Devamı Değildir Çünkü ben Gazali'yi Direkt Böyle Nizam-ül Mülk'ün Siyaset Anlayışına Bağlamak İstemiyorum Biraz Belki de Duygusal yaklaşabilirim Bu noktada Ben Tipik bir Gazali'ciyimdir Evet

Bunu itiraf ederim Her zaman için Ben Tipik bir Gazali'ciyimdir Arabi de Gazali'cidir Hazreti Mevlana da Gazali'cidir Dikkat edin Muhyiddin Üftadi Hazretleri de Gazali'cidir Hacı Bayramı Veli de Gazali'cidir Dikkat edin Bizim Siyisilemiz Gazali'cidir Ben Kendi Nefsimde Tipik bir Gazali'ciyimdir Ben Şimdi Duygusal Olabilirim Burada Buna Bir şey demiyorum Hani Öyle yorumlanabilir Ama Benim Vuruşun Duygusallıktan Fazla İlmi Gazali'nin Siyaset Anlayışı Motomot Nizam-ül Mülke

Bağlı Değilir Böyle Onun Siyaset Projesine Motomot Böyle Bağlarsam Sanki Gazali'yi Nizam-ül Mülke İndirgemiş Gibi Geliyorum Bana İlmi Olarak Da Öyle Geliyor Allah Bizi Affetsin Tabi Burada Osmanlı'ya Uzanan Çizgide Var Mıdır Evet Yani Çünkü Okuduğumuz Bölümün Son kısmında Selçuklu Devletinin Bıraktığı Tarihsal Zemin Osmanlı Üzerinden Günümüze Kadar Ulaşır Der Bugünü Anlatır Evet Osmanlı'da Bir süreklilik Vardır Yani Selçuklu'ya Baktığımızda Devlet Medrese Sünnilik Ulema Bu noktada Bu Çizgiyi Koyabiliriz Devlet Medrese

Sünnilik Ve Ulema Eyvallah Ama Osmanlı'ya Geldiğimizde Osmanlı Bunları Daha da Kurumsallaştırır Gelişletir Derinleştirir Ama Osmanlı'daki Din Devlet İlişkisine Bakacağımız Zaman Eğer Selçuklu da İşin İçindeyse Biz Selçuklu'yu Anlamadan Dinlemeden Öğrenmeden Osmanlı'yı Tanımlamamız Biraz Zor Kolaycılık Olur Bu Olmalı Yani Osmanlı'yı İyice Anlamamız İçin Selçuklu'yu İncelememiz Lazım Selçuklu'yu Bilmemiz Lazım Selçuklu'yu Bilebilmemiz İçin Alparslan'dan Öncesini Bilmemiz Lazım Tuğruşah'tan Öncesine Bakmamız Lazım Tarihsel

Boyut Olarak Baktığımızda Tuğruşah'tan Öncesine Bakmamız Lazım ki Türklerin Tarihsel Devlet İlişkilerine Devlet Kurallarına Kuramlarına Devletin Bu noktada Kurumlarına Bakmamız Bakmamız Lazım Bunları Normalde Süze Süze Gelince Osmanlı'yı Anlayalım Biz Veyahut Biz Şimdi Abdullah Efendi'ye Bakarken Sufilikte Aynıdır Abdullah Efendi'ye Bakarken Yetiştiği Çevre Yetiştiği Üstat Türkiye'nin Siyasi Ekonomik Yapısı Bunları da Göz önünde Bulundurmamız Gerekir Baskılar Hangi Merkezde Bilgi Hangi Merkezde Tarikatlar Sufiler Hangi

Merkezde Devlet Hangi Merkezde Bunların Hepsini De İyi İnceleyip İyi Öğrenip Ondan Sonra Abdullah Gürbüz Efendi'yi Biz Anlamamız Lazım Veyah Ondan Önce Çorumiyi Anlayacaksak Biz Yani Ondan Önce Hacı Bekir Baba'yı Yaşantısını Bakışını Ve O Günkü Din Devlet İlişkileri Din Toplum İlişkileri Din Tarikat İlişkilerine Bakmamız Lazım Bizim Yoksa Onu Bizim Anlamamız Mümkün Değil Veyah Mustafa Özbağ Da Anlayacaksanız Öyle Anlamanız Lazım Yani Abdullah Gürbüz Dolan İlişkisi Yaşadığı Çevre Yaşadığı Ortam Ekonomisi Gelmiş Olduğu

Geldisi Ne Neler Yaşadı Neler Gördü Neresinden Vuruldu Neresinden Öpüldü Neresinden Ne Oldu Kim Etmedi Kim Yarı Yolda Döküldü Kim Yarı Yolda Hançerledi Kim Yolda Kaldı Kim Yolda Gitti Kim Ne Yaptı Bunların Komple Analiz edilmesi Lazım ki Bir Mustafa Mustafa Özbağ Biz Portresini Anlayalım Bunu İncelemeden Araştırmadan Bunları Görmeden O Kimse Hakkında Hükmümüz Doğru Değil Bakın Kısacık Bir Ömür Bizinki Ben Kırk Yıllık Sufiliğin İçerisindeyim Yani Başlangıcından Buraya Kadar Yaşadığımız Evreler Geldiğimiz Nokta Üzerimizde

Kurulan Baskılar Üzerimizde Kurulan Oyunlar Tezgahlar Onlar Bunlar Bunların Hepsine Baktığımızda O Zaman Mustafa Özbağ Anlayacağım Ben Bazen Eskileri Öne Çıkarıyorum Neden Eskileri Öne Çıkarıyorum Ya Benimle Beraber Yaşadılar Onlar Benimle Beraber Çileyi Çektiler Ben Hani İşte 100 Çektiysem Onlar 60 70 Çektiler Bazı Şeyleri Onlara Anlatamadık Onlardan Da Sakladık Kolay Şeyler Değil Bunlar Öyle Baktığınızda Arkanızda 40 Yıllık Bir Geçmiş Var E O 40 Yılı Analiz Etmek Kolay Değil Şimdi Bakıyorsun Hüseyin'e Adnan'a Cafer'e

Yani 30 Kusur Yıl Olmuş Eleştirmek Kolay Düdük Çaldığında Ne Yaptın O Önemli Tümisi Koşa Koşa Gitti Bizim Dükkanımız Var İşimiz Var Çekimiz Var Mustafa Abi Ders Yaptırıyor Zikrullah Yaptırıyor Biz Tutuklanırsak İçeri Alınırsak Bizim Dükkanımız Ne Olacak İşimiz Ne Olacak Dediler Şeyh Efendi Onlara Dedi ki Siz Gitmeyin O Zaman Dedi Onlar Bir Ayrılık Yaşadılar Bizden Çekhendi Bize Dersleri İptal Edin Demedi Biz Dersleri İptal Ettik O Arkadaşlar Gelmediler Korktular Korktukları Gibi Kalmadılar Sattılar Bizi Hemde Bir Kuruşa

Dayı Bir Kuruşa Bile Satmadılar Yok Pahasına Sattılar Evet Bunları Anlamadan Vergi Dairesi Bana İnceleme Raporu Yazmış Vergi Dairesinin Raporu Benim Elime Geçmeden Bizim Kardeşimiz Dediğimiz Bir Kardeşin Elinde İnceleme Raporu Mustafa Abiniz Naylon Fatıracı İçeri Girdiğinde Göreceksiniz Deyip Arkadaşlara Gösteren Sonra da Avukat Son İstanbul'daki Erkan Zengin Bu İşin Operasyon Olduğunu Bir FETÖ Operasyonu Olduğunu Delilleri İspat Etti Dava Şimdi Tekrar Yargıtayda Evet Okudum Ben de

Şaşırdım Dava Tekrar Yargıtayda Bunları Normalde Şimdi Anlamak İçin Yaşamak Lazım Öğrenmek Lazım E Aynı Şey Yani Osmanlı'yı Anlamak İçin Selçuklu'ya Bakacağız Selçuklu'yu İnceleyeceğiz Neler Yaşandı Da Osmanlı Bu Kararları Aldı E Selçuklu'ya Baktığımızda Tuğrul Şah'tan İtibaren Neler Yaşandı Da Selçuklu Bu Kararları Aldı Tuğrul Şah'tan Önceye Ta Biz Asya'ya Gitmemiz Bozkırlara Gitmemiz Lazım Atilya'ya Kadar Gitmemiz Lazım Bizim Atilya'yı Anlayabildik Mi Atilya'yı Anlayamıyorsan Fatih'i Hiç Anlayamazsın Fatih'i Anlayamıyorsan

Yavuz'u Hiç Anlayamazsın Evet Onun Gibi Osmanlı'da Ne Yaptı Selçuklu'da Olan Şeyleri Daha Da Kurumsallaştırdı Ne Yaptı Din Şehli İslam Koydu Orta Yara Sultan Var Devlet Var Ama Bir de Şehli İslamlık Koydu Medrese Koydu Kadılığı Kurdu Vakıf Sistemini Getirdi Bakın Osmanlı 600 yıl Ama net 500 yıl Net 300 yıl 3 kıtada Hüküm Sürdü Bir Başarı Var Başarı Var Başarı Bir yerde Başarı Var Demek ki O sistem Tutmuş Bir yerde Başarı Varsa Sistem Var O Sistem Orada Tutmuş Yerleşmiş Çünkü Başarı Var Sen O

Bayrağı Daha İleri Götür Bir Başarı Var Bir Sistem Var Bursa Bu Sistem Oluştu Şeyh Efendinin Zamanında Oluştu Sadece Mustafa Özbağlı Oluşmadı Ki Tüm Eski Arkadaşlar Can Hıraş Gayret Göstererekten Oluştu Şeyh Efendinin Zamanında Her Şeylerini Feda Ettiler Zamanlarını Paralarını Pullarını Eşlerini Çocuklarını Feda Ettiler Haftanın Beş Gecesi Altı Gecesi Derse Koştu Herkes Bir Sistem Oluştu Bursa'ya Özgü Bir Sistem Başarılı Allah Rahmet Eylesin Şeyh Efendi Bursa'yı Hep örnek Olarak Gösterdi Eskilerin Hepsi Bilir Bir Gelirdi

Arkasından On Tane İnsan Gelirdi Görün Bursa'yı Evet Görün Nasıl Başarılılar Bak Bir Bakın Siz Böyle Olamıyorsunuz Benim Yanımda Neler Söylerdi Zakirlere Bu Başarı Evet Sistem O başarı Sistemle Geliyor Mana ile Geliyor Sistemle Geliyor Hepsi Birbirini Tamamlayan Şeyler O yüzden Osmanlı'daki Din Devlet İlişkisine Baktığımız İçin Onu Anlamak İçin Selçuklu'yu Bilmemiz İncelememiz Lazım Ama Mesela Osmanlı Gazali'yi Tipik Bir Kopyalama İçerisinde Değildir Yani Bugün İnsanların Yaptığı Gibi Kes Kopyala Yapıştır Öyle Bir

Şey Yok Osmanlı Çünkü Gazali ile Osmanlı'nın Arasında 354 Yıllık Bir Zaman Farkı Var Her Şey Değişiyor Muhakkak Ve Osmanlı Evet Gazali'den Esintileri Var Ama Yeni Bir Sistem Kuruyor Bugüne Kadar Sohbetin Hepsini Bir Toparlarsak Önceki Sohbetlerle Beraber Nizami Mülkte Devlet Yani Siyasi Düzen Sünnilik Gazali'de Buna İlave Olarak Sünni Kelam Fıkıh Tasavvuf Mantık Buna İlave Olarak Baktığımızda İbn-i Rüşt'te Felsefe Aristoteles Aklın Biraz

Böyle İlahlaştırılması İbn-i Rüşt'te Baktığımızda Felsefeyi Aristoteles'i Aklın İlahlaştırılması Olarak Gördüğümüzde Teymiye'ye Baktığımızda Teymiye'de Kur'an Sünnet Ve Kendince Selef Noktası Kelamı Tasavvufu Felsefeyi Sufiliği Eleştirmesi Abdülvehhab'a Bakarsak Vehhabilere Burası Ayrı Bir Handikap Bunun İçin Çok Özel Bir Ders Yapıp Zaman Almamız Lazım Ne Olduğu Belli Olmayan Bir Reformist Bir Selefi Akımı İngiliz Vari Bir Şey Hatta Daha İleri Diyebilirim İngiliz Ajanı Daha Diyebilirim Abdülvehaba Ama

Normalde Bunlara Baktığımızda Vahabil'i Ayrı Bir Düzlemde Bakmak Lazım Bir Müddet Fransızların Etkisinde Kalmış Bir Müddet İngilizlerle Beraber Oynaşmış Yani Tabiri Cahizse İngiliz Bozması Olmuş Bir Kimse Ahır Belki Ama Ve Osmanlı'nın O bölgedeki Hakimiyetini Kırmak İçin İngilizlerle Ortak Hareket Etmiş Bir Hain Yaşım 65 Olmuş Artık İçimdekini Saklayamayacağım Hainin Dik Alası Osmanlı'ya Savaş Açmış Yezid Bozması Gibi Bir

Kimse Şerif Hüseyin'le Beraber Biliyorsunuz Şerif Hüseyin'i Abdülhamid Han Ailesiyle Beraber İstanbul'a Getirttirir Bunu Bir Yalıda Tabiri Caizse Tutsak Eder Bu İttihatçılar Biz Şerif Hüseyin'i Ve Havanesi'ni Devletten Ne Bakıyoruz Onlar İttihatçılar Bırakır Şerif Hüseyin'i Şerif Hüseyin'le Gider Şam Bölgesine Yerleşir Osmanlı'ya Arkadan Vuran Şerif Hüseyin'dir İç Karışıklığı Sağlayan Abdülvehhab'dır Böylece Şerif Hüseyin Arkadan Önden Bu Vahabiler Osmanlı'nın Otoritesini Mekke Medine Bölgesinde Kıran İki Hain Şahsiyettir

Bunlar Çıkış Noktası Her ne Kadar Dini Reformist Bir Hareket Olarak Vahabilik Çıksa Asıl Amaç Osmanlı'yı Vurmaktır Orada İngilizlerle Ortak Osmanlı'yı Vururlar Yani Bizi Vururlar Meseleyi Toparlayayım Da Bu Gecelik Bitsin Gazali İslam Dünyasında Bilimsel Gerilemenin İlmi Gerilemenin Tek Nedeni Olarak Göstermek Gerçekten Cehalettir Tarihsel Olarak Baktığımızda Tarihsel Açıdan Baktığımızda Cahillikten Başka Bir şey Değilir Ama Gazali İslam Dünyasında Evet Bilginin Hiyerarşisini Aklın Sınırlığını Felsefenin Meşruiyet

Alanını Ve Medrese Merkezi Sünni Bilgi Düzenini Yeniden Şekillendirmede Çok önemli Hazifeler Yapmış Muhteşem Bir Şahsiyettir Gazali'yi Tarihsel Olarak Küçümseyenler Akılperestlerdir Kibirli İnsanlardır Bilime düşmandı Akla düşmandı Diyenler Gerçekten İslam Dünyasına Düşman Olan İnsanlardır O yüzden Gazali'yi Eleştirenler Biraz bu Noktada Kantar'ın Topuzunu Kaçırıyor Gibiler Aslında Böyle Gazali Hakkında Konuyu Uzatmaktan Korktuğum İçin Kısa Kesiyorum Eserlerinin Üzerinde

Konuşmak Lazım Mesela Tehafütül Felasefinin Üzerinde Konuşmak Lazım Mesela İhiyyâ Yevlumittin'in Üzerinde Konuşmak Lazım Mesela Miyyarül İlim Yani Mantık ve Doğru Düşünme Yöntemleriyle Alakalı Bir Kitabı Var O Şeyin Kültür Bakanlığı'nın Yayınladığı Bir Kitap O Kültür Bakanlığı'nın Çok eski Yayınladığı Kitaplardan Bulabilirseniz Önceden Kültür Bakanlığı'nın Böyle Stantlar Açıyordu Ben daha yeni Derviştim O zaman Ben bir şehre Gittim de Bir yere Gittim de O Kültür Bakanlığı'nın Satıldığı Kitaplara O standlara Gider Bakardım

Gazali'yi Oralardan Topladım Küçük küçük Böyle Risalecikler Bunlar Bir kısmı Bu fakirin Kütüphanesinde Var Bazılarını Böyle Hediye ettim Üniversitelerde Okuyanları Okusunlar Diye ama Bir kısmı Var Mesela Gazali'nin Fıkıh Usulü Var Gazali Mesela Bir kimse Dese ki Hani İmam Azam'ın Talebesi İmam Muhammed İmam Yusuf İmam Züfer Hani Onların Talebesidir Ya Ama Her biri Ayrı Bir Aslında Mezhep İmamı Gibidir Onlar Mesela Bir kimse Serahsi Mezhep İmam Olarak Kendine Görebilir Gazali De Şafi Fıkıh Aslında Fıkında Hani Mezhep

İmamı Derecesinde Görülebilir Şafidir Kendisi O yüzden Mesela El Mustasfası Var Böyle Fıkıh Fıkıh Usulü Ve Akli Yöntemleri Ele alan Bir kitabıdır Örnek Aslında Hani Fıkıhçıların Bunu İyi okuyup İyi incelemesi Lazım Bu Önemli Bir eser Fıkıh Noktasında Bunları İncelediğinizde Çok böyle Enteresan Bir gazali Orta yere Çıkıyor E gazali Felsefenin Tamamını Reddetti mi Hayır En basitleştirmekten Başka bir şey Değil bu Tehafütül Felasifede Çok uzattım Ya Bugün Saat 11.30 Oldu Hani Felsefenin Tamamı Yanlıştır Demiyor Filozofların

Görüşlerini Farklı Alanlardan Ayırıyor Reddedilecek Olanları Reddediyor Gazali Mantığı Kullanır Mantığı Reddetti Söz Konusu Değil E filozofları Eleştirdi mi Evet Gazali Akli Düşünceyi Ve Felsefeli Bilimlerini Reddetti mi Hayır Karşı Çıktı Gazali Belli Filozoflara Neden Karşı Çıktı Onun Önceki Derslerde Söylediydim Alemin Ezeliliğine Karşı Çıktı Filozoflarda Allah'ın Küçük Ayrıntıları Bilmemesine Karşı Çıktı Hani Bir Profesörde Çıktı Ya Örnekliyorum Ya Allah Yarını Bilmez Dedi Allah Bir an Sonra Senin Şey Ne Bayındırdı

O Abdülaziz Bayındır Televizyon Konuşmasında Söyledi Allah Senin Yarın Ne Yapacağını Bilmez Dedi Sen Bir Şey Yaptığında Öğrenir O Dedi Bunları Es geçiyor Bu Toplum Bu Toplum Bunları Es geçiyor Bunları Görmüyor Felsefeciler Yeniden Dirilmeyi Reddediyorlar Gazali Bunları Reddediyor Ama Gazali Filozofların Hepsinde Her Söylediğinde Reddetmiyor Reddettiği yerler Belli yerler Evet Gazali'ye Baktığımızdan Baktığımızda Bunlar Daha Bir Sürü Şeyler Yazmışım Buraya Vakit Yetmeyecek Buna Allah Bize Affetsin Uzadı Hakkınızı Helal edin

Meramımı Anlattığıma İnanıyorum Burada Kitaplarla Alakalı Bugünü De Anlatan Bir Buraya Not Yazmışım Önemli Demişim Sorun Şurada Bilgi Var Amel Yok Bugünkü Toplumda Kendilerini Bilgili Görenlerde Bilgi Var Amel Yok İlahiyet Profesörü Namaz Yok Bilgi Var Amel Yok Şeyh Olmuş Bilgi Var Amel Yok İlim Var Problem Bunlar Bugün İhlas Yok Fıkıh Var Ahlak Yok Dindar Görüntü Var Kalp Terbiyesi

Yok Kalbi Terbiye Problem Bunlarla Evet Sonuç olarak Çok yazmışım Durduramamışım Ben şuraya bir Bu kadar da Burunları yazmışım Kendi emeğimi İç etmeyeyim Şuraya bir not düşeyim Buradan devam edeyim Ben Gazali'nin eleşti Bu Normalde El Mustasfa'dan İlginç bir gazali Ortaya çıkıyor Demişim Buradan devam edeceğiz Hakkınızı helal edin Devam edilecek diye Not alayım Çünkü güzel Konulardan bahsetmişim Burada

Allah'ın izninden Ben bunu biraz da böyle Hakkınızı helal edin Hani Sizi sıkıyor muyum artık diye Düşünmeye başlamıştım O yüzden böyle Kısa keseyim dedim Ama bu kısa kesilecek bir şey değil İnşallah Hani önümüzdeki hafta bitirmeyi düşündüm de Gazali'yi Ama ne yazık ki Gazali önümüzdeki haftada bitmeyecek herhalde Beni sabırla dinlediğiniz için Hepinize teşekkür ediyorum Hakkınızı helal edin Bizden yana da helal olsun Helal etmeyen varsa söylesin Helalleşmesini biliriz yani Sıkıntı değil Hakkınızı helal edin El Fatiha'ma selavat

Amin Benim biraz vaktim alıyor bu gazali ama Benim de hoşuma gidiyor Hazırlarken biraz böyle Zorlanıyorum demiyorum da Demeyeyim de Hani benim vaktim alıyor Ama sonra buraya çıkınca Elhamdülillah ben de tat alıyorum Hani sohbetten Biraz beninkisi böyle Narsistlik gibi olur Kendi zevkini düşünüyor gibi Aklınıza gelebilir ama öyle değil Tabi bu arada Büşra Ay Hoca Bu profesörle alakalı bir kitabını incelemiş Ondan alıntılar yapmış Gazali sohbeti için Onları önümüzdeki hafta Onları da Alıntıları aldım buraya Ama oraya sıra gelmedi

Normalde onlara da Bakacağım Burada sana da ayrıyeten teşekkür ediyorum İlgilendiğin için Tabi ilahiyatçıların biraz bu konularla biraz ilgilenmesi güzel bir şey Hoş bir şey O yüzden sana da ayrıyeten teşekkür ediyorum Duyarlılığından dolayı Önümüzdeki hafta devam edeceğiz El Fatiha Amin